-شماره 73، اسفند 1387 -

روزهای پایانی سال همیشه یک جوری هستند، چه آن موقع ها که بچه بودیم و چه این زمان­ها که می­گویند دیگر بچه نیستیم! آدم فکر می­کند به زودی دری بسته می­شود و دری دیگر باز می­شود و همه­اش هول دارد که تا در بسته نشده، همه چیز را مرتب و منظم کند و فکر می­کند آن در دیگر رو به گل و بلبل باز می­شود و لاغیر. فکر می­کند مقطعی در حال مرگ و مقطعی دیگر در حال زاده شدن است؛ این­گونه است که هر اول سال، توی سرمان هزار پروژه در حد شکاندن شاخ غول و هوا کردن فیل تعریف می­کنیم ؛ بماند که تا آخر سال بر سر ما و غول و فیل چه می­آید!

امسال یک مدل دیگر هستم. به قراردادی فکر می­کنم که "آغاز" را از یک فروردین قرار داده است. فکر میکنم با هر قرارداد دیگری، هر روز دیگری می­تواند روز  "آغاز" باشد!

قرارداد را عوض می­کنم و هر روز را نوروز می­نامم و در متن قرارداد می­نویسم :  

هر روز ، نوروز است، اگر در ته دل­ام شادابی شروع هزار پروژه را حس کنم ،  هر روز نوروز است به شرطی که تمام درهای باز مانده را بسته باشم ، هر روز نوروز است، اگر تمام چرک و کثافت­های جامانده در این طرف و آن طرف وجودم را تکانده باشم ؛ و فکر می­کنم بهتر است هر روز صبح تحویل سال را جشن بگیرم ! هر روزم نوروز، نوروزم پیروز!

گذشته از این حرف­ها، اعتراف می­کنم افق پانزده روز تعطیلی فریبنده پیش رو، در پایان سال 1387 ، که پرکارترین سال تمام عمرم بوده است، بسیار رخوت انگیز و هیجان انگیز و خوشایند است! امیدوارم این تعطیلات بر شما هم فرخنده باشد.

------------------------------------------------

تصویر: غروب در آفیس!

عنوان این نوشته ، ترجمه واژه "هالیدیز" آن اجنبی­ها است !

- شماره 72، اسفند 1387 -

گــــوش­هام مثل گوش دامبو دراز شده و به قسمت جلوی ماشین، جایی که آن دو نفر - آقای عزیز و آقای "طوسی" - نشسته بودند و آقای طوسی مشغول سخنرانی بود، کش آمده بود. گفتگویی سه نفره بود ولی من که نمی­شنیدم ! بعد از تلاشی بیهوده به عقب تکیه داده و با چشم انداز دشت سرگرم شدم. هر از گاهی که یکی از آن دو نظرم را می­پرسید می­گفتم " نشنیدم ... ببخشید ... " !

آقای "طوسی" این مدلی است. متین، باادب، محترم، مثبت، با شخصیت، درست کار، نیکوکار و همه صفات خوبی که یک انسان خوب می­تواند دارا باشد. اما "شنیدن" آقای طوسی دشوار است؛ او حتی در هنگام عصبانیت هم صدای­اش بلند نمی­شود . همیشه آرام و همیشه تحت کنترل است.

آن پشت با گوش­های جمع شده نشسته بودم، به خط اتوی پیراهن آقای "طوسی" نگاه می­کردم و فکر می­کردم آیا این آدم، به این خوبی، تا به حال قهقهه زده؟ بشکن زنان وسط سالنی که کلی آدم نگاه­اش کنند "ساقی امشب مثل هر شب" خوانده ؟ زیر دوش سوت زده؟ با شنیدن رنگ شش و هشت و هیپ هاپ قر در کمرش آمده ؟ گاهی از خوشی بالا و پایین پریده ؟ اصلا مست کرده ؟

در سرزمین من اکثریت مثل آقای "طوسی" هستند؛ البته ندرتا به خوبی او، ولی مثل او احساسات­شان را بروز نمی­دهند؛ قورت­اش می­دهند، سرکوب­اش می­کنند، همه چیز را پشت نقاب بی­حرکت صورت­شان دفن می­کنند و یا اصولا چیزی احساس نمی­کنند. تنها حسی را که - به خصوص در سال­های سخت اخیر - خوب نشان می­دهند خشم و نفرت است !

داشتیم فیلمی از مراسم عقدکنانی "کانادایی - ایرانی" می­دیدیم. کادوها را باز می­کردند. عروس کانادایی با دیدن محتویات درون بسته­ها فریاد می­کشید، می­جهید و جیغ­زنان تشکر می­کرد. یاد هزاران فیلم عقدکنان وطنی افتادم . کادو را می­گیریم، لبخندی زورکی، مشتی کلمات کلیشه­ای، شق و رق و بی­احساس. معمولا اگر جز این باشیم کلی "برچسب" پیدا می­کنیم که " ندید بدیدی " یکی از آن­ها است .

هشناد و یکمین مراسم اسکار...  دوربین روی تماشاچی­ها می­رود. با تمام صورت و بدن­شان می­خندند، دست می­زنند، از زور غلیان احساسات بدون آن که صورت­شان را زیر دست و دستمال قایم کنند می­گریند. آن بالا که می­روند از لرزیدن صدا و دست و پای­شان، از بند آمدن نفس­شان خجالت نمی­کشند. در سرزمین من گویا صورت­ها یخ زده است و از شوق گریستن، بی­تربیتی است. حتی دستپاچه شدن­مان مخفیانه است! چرا مثل عروسک کوکی دست می­زنیم؟

جلوی لنز هر دوربینی قرار می­گیریم مصنوعی می­شویم.مجری­های­مان، مصاحبه­های­مان، عکس­ها و فیلم­های خانوادگی. این همه بیم از چیست؟  خجالتی هستیم ؟ از خودمان شرم داریم ؟ اعتماد به نفس نداریم ؟ نگران نظر دیگران هستیم ؟ خودمان را لای پتویی از جنس ترس پیچیده­ایم و قوز کرده راه می­رویم تا بی­نهایت.

بگذاریم بریزد ... بیاید ... بجوشد ... پر بزند ... آتش بگیرد ... نترسیم ؛این اسم­اش جلف بازی، سبکی، لوسی ، بچه بازی و حماقت نیست ... حتی ندید بدیدی هم نیست ... این خود زندگی است !

طفلک مولانا ... چه کسی حال او را، وقتی در بازار مسگرها به رقص درآمده بود فهمید ؟

------------------------------------------------------------------------

تصویر : چه می­شناسم این­ها کی هستند، اما ژشت­شان با امروزی­ها خیلی تفاوت ندارد!

- شماره 71، اسفند 1387 -

گـــمان کنم آن روز که بشر اولین خانه­اش را ساخت و دیوارهای­اش را رنگ زد و بعد اولین مبل ، اولین تلویزیون، اولین میز غذاخوری، اولین کتابخانه و غیره را ساخت ، هدف­اش داشتن زندگی راحت­تر، شادتر و آرام­تر بود، نه؟  یا این­که این­ها را ساخت، چون تن­اش می­خارید، بیکار بود ، حوصله­اش سر رفته بود، دوران برده داری به سر آمده بود و فکر کرد خوب است از برای خود خدایی خلق کند به دست خود و آن را بپرستد؟

آدم وقتی در خانه­ای زندگی کند که دیوارهای­اش سال­ها پیش رنگ شده باشند، گوشه گوشه دیوار ترک­های ریزی خورده باشد، جاهایی گچ­اش ریخته باشد ، در مقابل شوت­های محکم جباری وار داخل منزل و مالیده شدن شکلات به دیوارها و کوبیدن میخ و بلافاصله پشیمان شدن از جای کوبش و قلوه کن شدن دیوار هیچ واکنشی نشان نمی­دهد ! وقتی تلویزیونی از عهد هدهدشاه اول داشته باشد که موقع روشن شدن صدای سماور دهد و تا دقایقی بعد از خاموش شدن هنوز تصویر داشته باشد خوردن توپ فوتبال و زیاد روشن ماندن­اش و کشیده شدن پنجول بر مانیتورش مساله مهمی نخواهد بود . وقتی قدمت تیر و تخته­های موجود در منزل به دوره اول ریاست جمهوری آقای رفسنجانی بازگردد، نینجاها که جفت پا روی مبل بپرند و رنگ ماژیک­شان روی پارچه مبل پس بدهد و پایه صندلی­ها را با کفش اسکیت بخراشند، آب در دل­­اش تکان نخواهد خورد. وقتی ماشین­اش تهران- الف باشد، روی صندلی عقب را با فندک هم بسوزانند آخ نمی­گوید، لااقل آخ بلندی نمی­گوید!

اگر راست می­گویی در خانه نوساز، با وسایل تازه خریده شده بت پرست نبودن­ات را ثابت کن ! روزی که دیدی بچه­ات روی فرش ابریشمی دست باف­ات با کفش گلی ایستاده ، یک دست­اش را که اتفاقا جوهری بوده به دیوار سفید مجاور تکیه داده و دارد توپی را به سمت تلویزیون چند میلیونی­ات نشانه می­گیرد و همزمان تعریف می­کند همین الآن یک برگه بزرگ عکس برگردان اسپایدرمن را به دیوار اتاق­اش چسبانده، اگر سکته نکردی معلوم می­شود راست می­گویی !

-------------------------------

تصویر : تابلو بر مبل. اثر هپنینگ آرت  از مجموعه شخصی روزنامه دیواری!

- شماره 70، اسفند 1387 -

درست است ؛ هیچ دو روزی مثل هم نبوده و اصلا هیچ روزی عادی نیست، اما بعضی روزها غیرعادی­تر هم هستند!

مثلا وقتی یک بچه کوچولو قرار است در رسیتال پیانو شرکت کند، تا دو هفته تمام روزهای مامان به طرز هیجان­انگیزی غیرعادی­تر شده و صدای مشق پیانو می­شود موسیقی متن این افکار که " مبادا انگشتش بلغزد ... مبادا نتی را جا بیاندازد ... مبادا موقع حرف زدن هول شود ... مبادا ... "  . در این روزهای غیرعادی­تر، تمام برنامه­های مامان تحت تاثیر این رویداد قرار می­گیرد و مامان تبدیل می­شود به یک نفس حبس شده گنده!

بالاخره روز اجرا، همزمان با گام برداشتن بچه کوچولو به سمت پیانوی بزرگ ، مامان قلب­­اش از دهان­اش بیرون می­پرد و با هر ضربه انگشت­های فسقلی او، نفس­اش به شماره می­افتد. دلهره­اش که برطرف می­شود، یواش یواش نفس حبس شده­اش آزاد می­شود ، به کله کوچولوی او نگاه می­کند و انگشت­های­اش که با قدرت کلاویه­ها را می­فشارند و قندی در دل­اش آب می­شود که آن سرش ناپیدا ! وقتی بچه کوچولو بدون آن که هول شود، رو به تماشاچی­ها با آن صدای خنده­دارش می­گوید: " این قطعه رو خودم ساختم در دی ماینور ... " مامان روی شانه بغل دستی غش می­کند و وقتی برای بچه کوچولوی او، همه دست می­زنند و صدایی از پشت سر می­شنود که می­گوید "ای ول " و وقتی استاد پیانو به بچه کوچولوی او می­گوید "شاهکار " مامان دل­اش می­خواد بلند شود آن وسط بندری برقصد !

این جور می­شود که یک روز پنجشنبه به ظاهر معمولی، می­شود روزی فراموش نشدنی!

(خواستیم به این ترتیب پزی هم داده باشیم !)

---------------------------

تصویر: با دست­های لرزان مامان گرفته شده است!

- شماره 69، اسفند 1387 -

اگر او را از کودکی تا نوجوانی نمی­شناختم، با شنیدن خبر، شاید حال­ام بد می­شد. چه یادم می­آید ؟ این­که همیشه به گیس مشکی بلندش که تا روی کمرش می­ر­سید حسودی­ام می­شد و این­که قلدر بود، دست بزن داشت. کلاس دوم پیش هم می­نشستیم، اما سرعت قد کشیدن او خیلی بیشتر از بقیه ما بود، کلاس پنجم ته کلاس می­نشست. چرا انقدر در خاطرم مانده ؟ چون همیشه در دفتر کلاس نام او بعد از من بود و من از او  می­ترسیدم! دبستان که تمام شد دیگر ندیدم­اش. روز اول از سال اول دبیرستان ، موقع کلاس بندی، دوباره نام­اش را بعد از من خواندند. منتظر آدمی با چتری­های مشکی بودم، اما یک دختر تنومند با موهای­سیخ سیخی که از مقنعه کج و کوله­اش بیرون زده بود به سوی صف آمد. این او بود؟! بود ! دوباره ته کلاس می­نشست.

هرچه ما بالغ­تر و زن­تر می­شدیم، او عجیب غریب­تر می­شد . زنگ­های تفریح گوشه حیاط می­ایستاد و با لبخند جان تراولتایی دخترها رو جوری نگاه می­کرد که آدم یاد منوچهر ملک مطیعی می­افتاد . یکی ادعا می­کرد عصرها سوار بر موتور سیکلت ، بدون روسری در خیابان­ها می­بیندش. متوجه موضوع شدید یا در مورد بوی ادکلن­اش هم بگویم؟

وقتی شنیدم رفته امریکا، تغییر جنسیت داده، برای خودش آقایی شده و زن گرفته ، اصلا بدم نیامد و تب و لرز نکردم . فقط فکر کردم اگر پدر و مادر او پزشک نبودند و به جای درک مشکل­اش در خانه قایم­اش می­کردند چه به سرش می­آمد؟ بی­تردید همین­جا، بیخ گوش ما، خیلی­های دیگر مانند او با چنین اختلالی زاده می شوند ، همانطور که یکی با اختلال بینایی یا شنوایی به دنیا می­آید . یاد الکس افتادم...

خیلی­ها در میانه راه زندگی اختلال پیدا می­کنند. لااقل تمام هم­جنس­گراهایی که من دیده­ام و شناخته­ام روح­شان از حادثه­ای مختل بوده است . اشتباه والدین (لاک زدن دست پسربچه­ها و استخر مردانه بردن دختربچه­ها و ... )، تجاوز، شکست عشقی و عاطفی و ... همه که پوست کلفت نیستند، می­شکنند. باید مداوای­شان کرد، نه این­که کتکشان زد. باید آسیب­پذیری­ها را به قدرتی تبدیل کرد که جلوی سودجویی عده­ای که از شکنندگی این آدم­ها می­خواهند پول دربیاورند و به شهرت برسند را گرفت. بخوانید این  حرف­ها  را ... این اسم­اش آزادی جویی است؟ این آدم حال­اش خوب است؟

جالب نیست که روز به روز تعداد فیلم­های مربوطه بیشتر می­شود ؟ جالب نیست که فیلم میلک بشود گل سرسبد اسکار؟ این فیلم را قبل از اسکار دیدیم. صحنه فرنچ کیس شان پن و جیمز فرانکو ، آنطور که دوربین از دک و دهن­شان تصویر برمی­داشت ما را به خاموش کردن فیلم یاد شده و شوت کردن آن در جایی که چشم­مان به آن نیفتد واداشت. بعدا شنیدیم چه جایزه­ها که نبرده! و یا فیلم تردید که تردیدی نیست خوب بود و مریل استریپ عالی بود، اما پیام اخلاقی­اش چه بود ؟ اصلا چه اصراری هست قهرمان باحال­های فیلم­ها دگرباش باشند ؟ بیچاره ویل اسمیت با آن میزان از وفاداری به سر و همسر، مجبور شد چه شامورتی بازی­ها در آورد تا مجبور نشود واقعا آقاهه را ببوسد! این همه فیلمی که در مورد روابط عاشقانه دخترها ساخته می­شود، دخترهای سالم را به وسوسه نمی­اندازد که مثلا در خوابگاه، خانه مشترک یا شبی در مسافرتی و اتاق مشترکی شب ناغافل بپرند روی تخت بغل دستی­شان ، مثلا برای تجربه کردن چیزی جدید؟

بشریت دچار اسهال روحی نشده است؟

----------------------------------------------------------

تصویر: همشهری شان پن از منظری دیگر!

- شماره 68، اسفند 1387 -

نـــمی دانم در چند جای دنیا آدم­ها - مثل من، مثل ما - دوستان­شان را این چنین از دست می­دهند.  دیشب با اندوه، رفته­ها و مانده­ها را سرشماری می­کردم ؛ دوستان دبستان، راهنمایی، دبیرستان، هم محلی­ ، کلاس انگلیسی­، کلاس نقاشی­، دوستان دوره لیسانس­، فوق­لیسانس­، دکتری­، همکارهای اینجا، آنجا و آن یکی جا... حتی معلم­ها، استادها ... یا رفته­اند، یا درحال رفتن­اند یا برای رفتن اقدام کرده­اند و یا روزشماری رسیدن ویزای­شان را می­کنند .

پریشب تمام رگ­ها و سلول­های­ام را پر از الکل کردم که نفهمم این "مهمانی خداحافظی" یک دوست دیگر- از معدود دوستان باقی مانده در وطن - است و مثل دیوانه­ها تمام مدت رقصیدم تا بغض نکنم و مهمانی دوست مسافر  را به عزاداری تبدیل نکنم. او مرتب تکرار می­کرد : " برمی­گردم ... من برمی­گردم " .

همه­شان همینجوری می­روند. یک مهمانی خداحافظی و مستی و پایکوبی افراطی و شش هفت بار بغل کردن و وعده این که : " برمی­گردم ... من برمی­گردم " . مگر "زی" نبود که سال­ها پیش رفت و دیگر وقتی می­آید خودش را مهمان می­بیند و نه صاحبخانه و باز هم به آنجا- آنجایی که ویزای­اش را به من نمی­دهند می­رود و باز هربار می­گوید " برمی­گردم ... حالا تا ببینیم چی می­شه ..." و من می­دانم قرار نیست هیچ چیز خاصی بشود­. مگر "ب" نبود که وقتی می­رفت به فارسی خداحافظی کرد و گفت برمی­گردد و الان دارای یک نام خانوادگی لاتین شده است و از من می­خواهد برای­اش به انگلیسی بنویسم، چون راحت تر است و من چطور احساساتم را به چنین دوست کهنی به انگلیسی بیان کنم؟ مگر "ک" نبود که رفت دکتری­اش را بگیرد و برگردد ؟ "د" نبود که رفت یک نمایشگاه نقاشی برگزار کند و برگردد ؟ "هـ" نبود که به قول خودش برای "یه تور کوچولو" رفت و دیگر برنگشت ؟ "آ" که به زور خانواده رفت و گفت مستقل که شد برمی­گردد ، اما دیگر با یک بچه دورگه برنمی­گردد، یا "ل" که رفت اقامت­اش را درست کند و برگردد ولی برنگشت ... که برنگشت.

می­دانید، وقتی هستند هم آنقدر بی­خود گرفتاریم که بیشتر از  سالی دو سه بار همدیگر را نمی­بینیم، اما همین که هستند، همین که از سرکوچه­شان بگذریم و از پسرک بپرسم : " اگه گفتی اینجا خونه کدوم خاله است ... " ؟ و گردن بکشیم و چراغ روشن آشپزخانه­اش را ببینیم خودش به دنیایی می ارزد ؛ این که هر از گاهی برای هم بی­مزه­ترین اس.ام.اس ها را ارسال نماییم ، این که بدانم پشت این چند عدد شماره تلفن، دوستی است که فاصله­اش با من حداکثر یک ساعت رانندگی است ... این که بدانم هنوز در این سرزمین آدم­هایی هستند که همدیگر را  مثل یک دوست ، دوست داریم . این را هم از ما می­گیری سرزمین مادری ؟

نمی­دانم در چندجای دنیا، سرزمین مادری چنان نفرینی دارد که بهترین فرزندان­اش را از خود به دورترین مرزها براند ...

لیدا جانم ... اینجا برای ما جای خالی تو پر نشدنی است. اما از رفتنت خوشحالیم.

 امیدوارم آن سرزمین، قدر تو را بیشتر بداند .

--------------------------------------

تصویر : فولدر "عکس دوستان آن ور آب " روز به روز پر و پیمان تر می­شود .

- شماره 67، اسفند 1387 -

در ترافیک خیابان فاطمی هم­زمان با خیره شدن به جنبش مورچه وار آدم­ها - همشهری­هایم- ماجراهای چند ساعت اخیر و جلسه کذایی در سرم قل قل می­خورد . همدیگر را له کنیم که بالاتر برویم . برای پول بیشتر و بیشتر. همیشه فکر می­کردم انگیزه­های دیگری هم هست. نمی­دانم تمام شد و رفت ، یا از اول هم نبود!

به جنبش مورچه وار آدم­ها - همشهری­هایم-  نگاه می­کنم. از ماجراهای چند ساعت اخیر، عصبانی * هستم و فکرم از نقطه­ای به نقطه­ای دیگر می­جهد. آدم­ها از هم بالا می­روند ، به هم فحش می­دهند و در بنجول فروشی­ها ، پول هایی که به قیمت خون دیگری درآورده اند را خرج می کنند. پول از مجرایی به مجرای دیگر می­ریزد. پول زاده نمی­شود و نمی­میرد، بلکه از صورتی به صورت دیگر تبدیل می­شود. کشف بزرگ­ام را تکرار می کنم : " پول زاده نمی­شود و نمی­میرد، بلکه از صورتی به صورت دیگر تبدیل می­شود".

پولی که از جیب شهروندان برای مخارج عید صرف می­شود را برآورد می­کنم. چقدر از این پول به واحدهای شادی و شادمانی - به "مطلوبیت" - تبدیل می­شود ؟ به اقسام آدم­هایی که می­شناسم و شادمانی­های­شان، آن­هایی را که با پول می­خرند فکر می­کنم. معادله­ای نیست، تعادلی نیست، موازنه­ای، هماهنگی­ای ، هیچی نیست. پول از مجرایی به مجرای دیگر می­ریزد، نه می­میرد و نه زاده می­شود و در این مسیر آیا چیزی هم به وجود می­آورد ؟

از درون ماشین، به جنبش مورچه وار آدم­ها - همشهری­هایم-  نگاه می­کنم. دیدن اعلامیه­های فروشگاه­ها هرگونه میل به خرید را در من می­خشکاند : مانتو فقط 19900 تومن ! یاد جلسه کذایی  و آن "دلال صفت­ها" می­افتم! پولی که از محل فعالیت­های­شان درمی­آید،به همین مانتو تبدیل نمی­شود؟ حساب می­کنم تولیدکننده چقدر پول بابت تولید این مانتوی بی­ریخت کج و کوله صرف کرده ؟ بیشتر از دو، سه هزار تومن ؟ حقوق خیاط را داده ؟ چک پارچه فروش پاس شده؟ قیافه "یارو" که نقشه توپوگرافی را تکان تکان می­داد جلوی چشم­ام می­آید. چطور زودتر نفهمیدیم!؟ پول می­خواهد! می­خواهد لباس عید بخرد؟

پول زاده نمی­شود و نمی­میرد، بلکه از صورتی به صورت دیگر تبدیل می­شود و کاتالیزورش در این تغییر و تحول، نه عرق جبین و زور بازو و قدرت فکر و هوش و سواد و معلومات و هنر و استعداد و ال و بل ، که خون است!

به هزاری مچاله شده­ام نگاه می­کنم...  تا به حال در چند دست و جیب و کیف بوده­ای هزاری جان؟

------------------------------------------------------------------------

* خوب آدم گاهی عصبانی می­شود و هرچقدر با خودش تصمیم گرفته باشد در وبلاگ­اش حرف منفی و "ضدحال مانند" نزند، انگار نمی­شود، انگار چیزهایی از دهن­اش می­پرد.

تصویر : بدون شرح!

  - شماره 66،اسفند 1387 -

خـــــودش گفته وقتی از دنیا رفتم گریه نکنید، آن وقت من بیایم بنویسم که : " اِ اِ اِ ... این آقا که فوت شد، همون بود" و از این حرف­ها که "آخی... چه حیف شد " و غیره و یک جوری هم بنویسم که احساسات تحریک شود و اشک درآید و الی آخر.

نه ، این کار را نمی­کنم ، لازم نیست. آخر کسی هست که "توی ده شلمرود"  را از نخوانده باشد و هر از گاهی، موقع جاگیتگ و واکینگ و شاپینگ و گاهی هم واشینگ آن را بی­اختیار زمزمه نکند ؟ حالا گیریم بعضی مثل من آنقدر بی­ذوق باشند که حتی یک بار روی جلد کتاب را نگاه نکنند و نبینند نوشته  "منوچهر احترامي" . گیریم ناشر کتاب­های آقای احترامی حتی یکبار هم نکرده باشد این کتاب­ها در ریخت و قیافه­ای تر و تمیزتر چاپ کند .

دهه شصت، دهه خاکستری رنگ شصت - در اوج قحطی­های اقتصادی و فرهنگی - که هیچ چیز رنگ و لعاب داری در زندگی هیچکس نبود، گیریم که از سر "کسادی بازار" *  آقای احترامی نامی - که خودش هرگز بچه نداشت - چند کتاب شعر را به قول خودش "به اجبار" * برای بچه­ها نوشت:  «حسني نگو يه دسته گل»، «خروس نگو يه ساعت»، «خرس و كوزه‌ي عسل» و «دزده و مرغ فلفلي». گمانم ما آن­ها را از کیوسک روزنامه فروشی خریدیم؛ همان سبک و سیاق مجله گل آقا را داشت . در آن سال­ها که هیچ چیز نبود؛ نه یک مسافرت درست و حسابی، نه اسباب بازی، نه برنامه تلویزیون، نه سینما، نه سی دی ، نه باربی ، نه کامپیوتر ، نه لوازم التحریر رنگ و وارنگ ، نه جشن تولد در کیدزکلاب ، نه کلاس موسیقی و رقص و نه خانه لگو ، وقتی هر خوشایندی ممنوع و مکروه و غیرممکن بود،شاید ما هم به اجبار به حسنی و کره الاغ کدخدا دل بستیم . هنوز وقتی صدایی در گوشم می­خواند : " خروس نگو یه ساعت / درشت و پرابهت " یاد قیافه خانم امورتربیتی می­افتم، یاد بیژن امکانیان در گل­های داوودی، یاد قاچاقی "نوار شاد، نوار جدید "خریدن در میدان ولیعصر ، یاد اعلام کوپن ارزاق در تلویزیون و یاد خیابان­های پر از پیکان !

نمی­دانم اگر آقای احترامی نبود و حسنی را به دنیا نمی­آورد زندگی خاکستری دهه شصت­مان چه تغییراتی می­کرد ... می­گویند چندین میلیون تیراژ داشته است. خوشحالم قبل از این­که برود، مورد تقدیر قرار گرفته بود.

---------------------------------------------------------------------------------------

*  از مصاحبه با اقای احترامی: " ... سال‌هاي 60 و 61، مطبوعات طنز با ركودي مواجه شد. ديديم بي‌كاريم، چه كنيم؟ وسايل سرگرمي براي كودكان زياد نبود و كتاب هم بين كودكان محبوبيتي داشت؛ اجبارا براي بچه‌ها كار كرديم. به همراه غلامعلي لطيفي - كاريكاتوريست - شروع كرديم و 30 يا 40 كتاب براي كودكان درآورديم ... "

دوست داشتید بخوانید :

http://www.debsh.com/archives/2009/02/11/003231.html

http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8711230455

- شماره 65 ، بهمن 1387 -

مــامان خندید : تاریخ تکرار می­شود!

این بار من هستم که بالای سر کودکی ایستاده­ام، راهنمایی می­کنم، ایراد می­گیرم، مداد تیز می­کنم، دیکته می­گویم و مداد پاک­کن همیشه گم شده را پیدا می­کنم!

مامان لبخند می­زند : یادته ؟

این بار من هستم که در تاریک - روشن صبح کیف کوچکی را آماده می­کنم، میز صبحانه را می­چینم و با شادترین چهره ممکن، کودکی را از تخت بیرون می­کشم.

مامان می­گوید : می بینی روزگار رو ؟

این بار من هستم که دلشوره دارم، نگرانم و چشم­های­ام هر لحظه بعد را می­پاید . به آینده فکر می­کنم و تلاش می­کنم چیزی از قلم نیفتد.

مامان می­گوید : چقدر مریض می­شدی !

این بار من هستم که دستمال خیس به دست، تا صبح بالای سر کودکی تب­دار کشیک می­دهم. با هر سرفه­ای به قعر می­افتم و برمی­گردم .

مامان می­گوید: چقدر وقت برای تو گذاشتم!

این بار من هستم که تمام وقت­ام را به کودکی می سپارم، تمام تمام­اش را .

در مارپیچی که معلوم نیست به بالا می رود یا پایین یا یک بعدی و در سطح است، بزرگ می­شویم و بزرگ می­کنیم تا ابد. آنجایی که فرزندمان آغاز می­کند متوقف می­­شویم و به یک تماشاچی همیشه حاضر و ناظر تبدیل می­شویم. تا فرزندی نداشته باشید نمی­فهمید حل شدن در دنیای یک نفر دیگر چقدر خوشمزه است. رسیدن به جایی که شادی­ها و پیروزی­های او را از مال خودمان بیشتر دوست داشته باشیم. جایی که هربار به جای او دیکته بنویسیم، تلاش کنیم، ببریم و ببازیم، جایزه بگیریم ، کلاس به کلاس بالاتر رویم، دانشگاهی شویم، آدم بزرگ شویم و ... با او،  بزرگ شدن فرزند او را نگاه کنیم، حتی روزی که دیگر نباشیم ...

----------------------------------

تصویر: جوجه من در مسابقه نقاشی برگزیده شد. اینجا دارد می­رود جایزه­اش را از آقاهه بگیرد (آیکون پز) !

- شماره 64 ، بهمن 1387 -

خــــواب می بینم در ترافیک بزرگراه مدرس گیر افتاده­ام، دیرم شده است و ماشین ها تکان نمی خورند. نفس­ام گرفته است و آمبولانسی آزیرکشان می گرید. در ماشین کناری خانمی چشم وزغی با دقت نگاه­ام می کند، هوای داخل ماشین سنگین است، پنجره را باز می کنم، دود به درون می ریزد، سرفه می کنم . به تایر دودی رنگ اتومبیل جلویی زل می زنم، تکان نمی خورد. همه آرام در سرتاسر بزرگراه نشسته ایم و بی هدف به جلو خیره شده­ایم. زانوهایم گزگز می کند. دلم می خواد پای­ام را دراز کنم. از ترافیک عکس می گیرم، از سرنشینان ماشین بغلی، از آسمان، از تایرها، از خودم و همه را پاک می کنم. سرم را پایین می­اندازم تا صف طویل ماشین­های پیش رو را نبینم!

خواب می بینم از خواب پریده­ام و فهمیده­ام که ترافیک را در خواب دیده­ام، دیرم نشده است و گیر افتاده در میان ماشین­ها لبم را نمی­جوم . تند و تند ساعت­ام را نگاه نمی­کنم و برای هزارمین بار بدقول نشده­ام. خواب می بینم در بزرگراه مدرس با آنچنان سرعتی می رانم که پلیس جریمه­ام می کند!

در ترافیک بزرگراه مدرس دنبال سرگرمی می­گردم. اول ماشین­های قرمز و بعد تاکسی های زرد را می شمرم. تعداد خانم­های عینکی و آقایان عینکی پشت فرمان را حساب کرده، از هم کم کرده، ضربدر تعداد پژو 206 های موجود می کنم و متوجه می شوم این تعداد با تعداد بوق هایی که بی­خودی زده می شود هیچ نسبتی ندارد.

در ترافیک بزرگراه مدرس، چشم هایم دودو می زند و گلویم می خارد. نمی دانم خوابم یا بیدار، نمی دانم زنده ام یا مرده، نمی دانم دیوانه شده ام یا دارم دیوانه می شوم.

در ترافیک بزرگراه مدرس سرفه که می کنم از گلویم صدای اگزوز درمی­آید و پلک که می زنم گریس روی لنزهای­ام می­ماسد.

در ترافیک بزرگراه مدرس همه عمر من به باد می رود.

در ترافیک بزرگراه مدرس ...

در ترافیک ...

...

گفته بودم؟ دیشب با صدای بوق خودم از خواب پریدم!

------------------------

تصویر: تکه­ای از تهران در ترافیک شبانه

- شماره 63، بهمن 1387 -

شــــاید فیلسوف­ها مثل نویسندگان کتاب­های حل­المسائل باشند (یادتان هست؟ جواب مساله­های جبر و هندسه و غیره را از روی­اش کپ می­زدیم). چون به جای آدم­های بازیگوش که خودشان حوصله راه حل پیدا کردن ندارند فکر می­­کنند و می­گویند چطور باید به زندگی نگاه کرد و  در موردش فکر کرد.

شاید فیلسوف­ها مثل نویسندگان کتاب آشپزی باشند. به کسانی که جسارت آزمودن را ندارند، یاد می دهند چطور با مخلفات زندگی می توان غذا پخت، خورد و زندگی کرد.

شاید فیلسوف­ها مثل دایی کوچیکه آدم باشند، که تا یک سنی بتوان کورکورانه به آن­ها اقتدا کرد، دنبال­شان با افتخار راه رفت، آن­ها را به همه نشان داد و گفت من پیرو ایشان هستم!

فیلسوف­ها را شبیه هرچه بدانیم، آدم­های خیلی مهمی هستند چون از روی روح آدم­ها می­گذرند و گاهی در آن نفوذ می­کنند. وقتی فکر کنیم بعضی آدم­ها تا آخر عمر مستقل از حل­المسائل، کتاب آشپزی و دایی کوچیکه نمی­شوند، اهمیت آن­ها شانصد برابر هم می­شود!

فکر می­کنم برای یک فیلسوف،  بهترین راه خوراندن و فهماندن اندیشه­­اش به دیگران - دیگرانی که عموما عوام هستند، داستان گفتن است. مردمان هم­ذات پنداری می­کنند و بهتر می­فهمند، سریع­تر جوگیر می­شوند و تقلید می­کنند. برای همین است که بیشتر نویسنده­ها فیلسوف هم هستند و یا همه فیلسوف­ها قصه­گو می­شوند. در این میان بعضی­ نویسنده­ها فیلسوف­ترند، درست توی خال می­زنند. دقیقا انگشت می­گذارند روی دغدغه­ها و گیج و گمی­ها . توی سر آدم می­روند، سوال­ها را بو می­کشند و جواب­اش را تعارف می­کنند. این مدل فیلسوف / نویسنده­ها مهم ترتر هستند؛ روی لبه تیغ راه می­روند و راه می­برند. اشتباه­شان می­تواند نسلی را برباد دهد یا به ته چاه بفرستد.

چند روز پیش که در کتابفروشی بین قفسه کتاب­ها پشتک وارو می­زدم، فکر می­کردم چرا در این روزگاران که مردم بیش از هر زمان دیگری بین زمین و آسمان آویزانند و به هزار و یک دلیل تنهاترین شده­اند، نویسنده­های زنده (بخوانید معاصر) دست به یکی کرده­اند که خدای این بخت برگشته­ها را هم بکشند ؟

خانم­ها و آقایان فیلسوف، گیریم که خدا را هم کشتید، به جای­اش پیشنهاد بهتری دارید ؟

---------------------------------

کانسپچوآل - اثر و تصویر برداری: خواهر خانم کوچیکه خودم !

- شماره 62، بهمن 1387 -

ســـــــوء­تغذیه؛ می­شود "بدخوری" ، هم کم­خوری، هم پرخوری، هم اشتباه­خوری. شانس ماست که در چه خانواده­ای ، در کجای دنیا و در چه مقطع زمانی به دنیا آییم. خوب­خوری کودکی، ربطی به قابلیت­های فردی و اراده و این­ها ندارد. یک نوزاد کوچولو یا یک بچه دبستانی چه نقشی در رژیم غذایی روزانه خود دارد؟ و وقتی دچار بدخوری شد، در میزان خسارت جبران ناپذیری که بر بدن­اش وارد می­شود چه اختیاری دارد؟  اینجور می­شود که در جامعه، فرزند خانواده­ای "خوب­خوراک" و "بدخوراک" کنار هم قرار می­گیرند؛ یکی محکم و استوار و آن یکی شل و وارفته!

زمانی فکر می­کردم آن­ها که در بازی زندگی کم می­آورند ، درس چگونه زندگی کردن را بلد نیستند. آن­ها که هربار دوباره و دوباره با یادآوری مشکلی به کوچکی عدس به پهنای صورت اشک می­ریزند به خودشان مسلط نیستند و یا اگر با کوچکترین تکانی به قعر سقوط می­کنند، کوتاهی از خودشان است . این نظر همان اندازه سطحی است که فکر کنیم کسی که در اثر فلج اطفال نمیتواند راه برود، بی­عرضه است.

"بدخوری" کودکی ، منحصر به ورودی­هایی که از دهان وارد بدن شده، جذب پوست شده و خلاصه بر فیزیک بدن موثرند نیست. تمام روزگار کودکی و نوجوانی، آنچه بر ما می­گذرد روحمان، جان­مان ، وجودمان و جوهرمان را می­سازد . آموزش، محیط خانواده، آن­چه می­بینیم و می­شنویم هرچه از سطح بودن­مان می­گذرد، در عمیق­ترین لایه­های شخصیت­مان رسوب می­کند برای همیشه ...

این­جور است که وقتی " روغن کرمونشاهی" می­گوید با آموزش می توان تا فلان درصد بهره هوشی را بالا برد و در کودک خلاقیت ایجاد کرد باور می­کنم!

این­جور می­شود که وقتی می­بینم پسرک و دوستش با هم گلاویزند ناخن­های­ام را تا ته می­جوم و فقط نگاه می­کنم.

این جور است که دل­ام می­خواهد به مامان­ام ، برای همه مواقعی که التماس می­کردم به حمایت از من به مدرسه بیاید و نمی­آمد ، همه مواقعی که می­نالیدم  و می­گفت "جمع کم خودتو ،دختر گنده " و همه مواقعی که وسط دریای خروشان پرت­ام می­کرد و تماشا می­کرد ، خسته نباشید بگویم !

این جور است که دوست دارم از همه خداوندگاران عالم تقدیر، برای آدم­های آموزنده­ای که در کودکی سر راه­ام قرار دادند صمیمانه تشکر کنم ...!

انقلاب و جنگی که بر ما تحمیل شد نسل ما را از دم دچار سوءتغذیه کرده است. شاید کم و بیش کودکی­مان زخم­های دیگری هم برداشته باشد. آنقدر شدید که روح­مان علیل شده باشد. یادم باشد خونریزی­ زخم ­های کهنه و معلولیت­های مزمن را با مشکلات روزمره عوضی نگیرم!

----------------------------

تصویر: عتیقه فروشی در دوبی.

بی­شماره

ببین ...

تو که هستی می­­شود تا آخر خط رفت

عاشق زندگی شد

برای ابدیت نقشه کشید

و هر صبح از ذوق­زدگی پرواز کرد.

ببین ...

هر روز برای­مان سالگرد هزاران لحظه ناب است،

پس ،

هر لحظه­مان مبارک!

- شماره 61، بهمن 1387 -

اردوی ورودی­های جدید دانشگاه ملی. با "کرم کتاب" آشنا شدم. در آفتاب لمیده بود و کتابی را می­جوید : شراب خام . اسماعیل فصیح. پرسید نمی­شناسی؟ با احساس گناه گفتم نه. اینجور شد که با اسماعیل فصیح آشنا شدم . بعد از این بود که همه کتاب­های­اش را خریدم. این­جور شد که قسمتی از دنیای هجده تا نوزده سالگیم به جلال آریان گره خورد و هرکه سر راه­ام قرار گرفت به گونه­ای کودکانه با او مقایسه و از گردونه خارج شد!

آن زمان­ها خیلی دل­ام می­خواست اسماعیل فصیح را ببینم. اولین و آخرین مصاحبه­اش با "کلک" را خوانده بودم ، شنیده بودم در تهران است و از خبرنگار و حاشیه خوش­اش نمی­آید. چندین سال بعد که کتاب «اصل آثار فصیح» (نوشته‌ی دکتر عماد بدیع، نشر البرز، ۱۳۷۹) را خواندم دیدم واقعا مویی بین نویسنده و قهرمان داستان­اش فاصله است، آنقدر که می­توان بیشتر نوشته های­اش را اتوبیوگرافی دانست. تصویر او (که تازه می­دیدم ) همان جزییاتی از جلال آریان را داشت که بارها تصور کرده بودم ، اما خوب دیگر آن تب در من سال­ها بود که فروکش کرده بود!

شهرکتاب خیابان حافظ همیشه یک نیمه قفسه­اش به آقای فصیح تعلق داشت . هروقت نگاه­ام می­افتاد برای لحظه­ای حس آن روزگار تازه می­شد و یاد جلال آریان؛ مرد محکمی با یک دنیا غم و غصه که همه زنده بودن­اش بوی مرگ می­داد اما او همواره مثل جیمزباند - البته با یک ملاقه عرفان و تصوف اضافه - تر و تازه و سرشار از زندگی، آماده به خدمت بود!

خودش در مورد جلال­اش می گوید:

 «یک روز وقتی هنوز جنوب بودم تصمیم گرفتم یک کاراکتر در زندگی ام انتخاب کنم به نام جلال آریان ... در هر داستانی که جلال آریان در آن حضور دارد، یک نفر هست که رنج می برد و تلاشش را می کند اما ماجرا به مرگ ختم می شود... آریان همیشه گرفته و رنجور است...، از دردهای قلب و مغز و این هاست دیگر. یک حادثه بدی که اتفاق می‌­افتد آدم را به این راحتی‌ها ول نمی‌کند که... » .

از نوزده سالگی من قرن­ها گذشته، شهر کتاب خیابان حافظ تعطیل شده و دیگر در خیابان ها به جستجوی هیچ نویسنده­ای نمی­گردم . بی­­تردید اگر نوشته جدیدی از آقای فصیح  ببینم برای خریدن و به خانه بردن­اش دست و دلم نخواهد لرزید . ­اما دیروز که اینترنت را به بهانه ای دیگر جستجو می­کردم خبری دیدم از اسماعیل فصیح متعلق به یکسال و نیم پیش . این بی هیاهوترین نویسنده معاصر بالاخره در واکنش به نه ماه انتظار در اجازه چاپ آخرین رمان­اش «تلخ کام» دست به اعتراضی از جنس خودش زده : "اعتصاب مغزی". سکته مغزی کرده و در گوشه بیمارستان پناه گرفته است. گفته: «وقتی یک نویسنده ای مثل من که تمام عمرش را فقط نوشته و نوشته اجازه ندهند که کتاب چاپ کند، پس برای چه و به چه امیدی باید زنده باشم؟»

دیدن اسماعیل فصیح، در هم شکسته و پیر و خسته در تخت بیمارستان، بسته به لوله­های سرم و خبری که نوشته هوشیاری او در حد متوسط است ، جلال آریان درون­ام را به درد می­آورد. جلال آریان درون­ام، همان تهرانی متوسط آویزان بین شرق و غرب با سرنوشتی محتوم  با حساسیتی مخفی که می بیند و می­گذرد، اما نمی­تواند فراموش کند و رنج می­برد و مجالی برای نالیدن ندارد که دور و برش را ضجه گرفته است. جلال آریان درون­ام که عمری بین دغدغه آریایی بودن و عرب نبودن آویزان می­ماند و آخر معلوم نمی­شود کیست.  فصیح در کتاب آخرش می­گوید  : «وای! تو آریانی یعنی از دین زرتشتی، و او می گوید که نه بابا، اسم من جلال است».

یک سال و نیم پیش، فصیح پس از یک هفته بستری بودن در بیمارستان، آزاد شد. کتاب­اش نیز پس از انتشار خبر این حادثه در خبرگزاری­ها با حذف چند پاراگراف مجوز انتشار یافت . آقای کمالی دهقان می­گوید :«فصیح از این بابت خوشحال است».

--------------------------------------------------------------------------------

-  اگر نمی­دانید بدانید که  :

اسماعيل فصيح ـ رمان‌نويس و مترجم ـ دوم اسفندماه سال 1313 در محله درخونگاه تهران (شهيد اكبرنژاد فعلي ـ نزديك بازار تهران) متولد شد. سال 1961 پس از فوت پدرش با پول ناچیزی که از مادرش می­گیرد به تنهایی به امریکا رفته و در شهر مزولا به دانشگاه مانتانا مي‌رود و مدرك ادبيات انگليسي مي‌گيرد. سپس به دانشگاه ميشيگان مي‌رود؛ اما به دلیل فوت غیرمنتظره همسرش (در اثر حاملگی) مقطع‌ كارشناسي ارشد را نيمه‌كاره‌ رها مي‌كند و غمگین و افسرده به تهران باز می­گردد. داستان "عشق و مرگ" شرح همین ماجراست.

در سال 1342 به مؤسسه انتشاراتي فرانكلين مي‌رود و همراه با نجف دريابندري، با استخدام در شركت ملي نفت با صادق چوبك آشنا مي‌شود. سال 1346 نخستین رمانش با عنوان «شراب خام» را مي‌نويسد و سال 1347 منتشر مي‌كند. با همسر دوم­اش پریچهر عدالت آشنا می­شود . سالومه حاصل این ازدواج است که اکنون در امریکا به سر می برد. نوه فصیح، شاهین در کرج ساکن است.

فصيح در سال 1359 با سمت استاديار دانشكده نفت آبادان بازنشسته شد. اين نويسنده در سه حوزه رمان، مجموعه داستان و ترجمه كار كرده است.

رمان‌هايش عبارت‌اند از: شراب خام (1347)، دل كور (1351)، داستان جاويد (1359)، ثريا در اغما (1363)، درد سياوش (1364)، زمستان 62 (1366)، شهباز و چغدان (1369)، فرار فروهر (1372)، باده كهن (1373)، اسير زمان (1373)،‌ پناه بر حافظ (1375)، كشته عشق (1376)، طشت خون (1376)، بازگشت به درخونگاه (1377)، كمدي تراژدي پارس (1377)، لاله برافروخت (1377)، نامه‌اي به دنيا (1379)، در انتظار (1379) و گردابي چنين حايل (1381). آیا رمان تلخ کام (مجوز 1386) چاپ شد یا خیر، نمی دانم ...

مجموعه‌هاي داستان: خاك آشنا (1349)، ديدار در هند (1353)، عقد و داستان‌هاي ديگر (1357)، ‌برگزيده داستان‌ها (1366) و نمادهاي مشوش (1369).

و ترجمه‌ها: وضعيت آخر، بازي‌ها،‌ ماندن در وضعيت آخر، استادان داستان، رستم‌نامه، خودشناسي به روش يونگ، تحليل رفتار متقابل در روان‌درماني و شكسپير.

اسماعيل فصيح تا فروردین 1386 در تهران زندگي مي‌كرد و می­گفتند گه‌گاه در بخش برنامه‌هاي آموزشي زبان تخصصي و گزارش‌نويسي صنعت نفت فعاليت مي‌كند. الآن کجاست؟ نمی­دانم ...

-  نقل قول ها از : گفتگو با اسماعیل فصیح    

-  تصویر : جلالی که آریان بود ...

- شماره 60، بهمن 1387 -

 و در واکنش به این ، چنین شد!